qədim Yunan və Roma fəlsəfəsindən qaynaqlanan bir düşüncə məktəbidir. Bu fəlsəfə, eramızdan əvvəl 3-cü əsrdə Afinada Zenon tərəfindən təsis edilib və sonradan Epiktet, Seneka və Mark Avreli kimi mütəfəkkirlər tərəfindən inkişaf etdirilib. Stoisizm, insanın həyatda əsas məqsədinin əxlaqi cəhətdən yaxşı bir həyat sürmək və daxili sükunətə (ataraksiya) nail olmaq olduğunu vurğulayır.
Stoizmin əsas ideyaları bunlardır:
Fəzilətə fokuslanma: Stoiklərə görə, xoşbəxtliyin açarı xarici şərtlərdən (zənginlik, şöhrət, sağlamlıq) asılı olmayaraq, fəzilətli bir həyat sürməkdir. Fəzilət dedikdə, müdriklik, ədalət, cəsarət və özünü idarə etmə kimi keyfiyyətlər nəzərdə tutulur.
Nəzarət edilə bilən və edilməyən şeylər: Stoiklər həyatı iki hissəyə ayırır: bizim nəzarətimizdə olanlar (düşüncələrimiz, hərəkətlərimiz, reaksiyalarımız) və olmayanlar (hava, başqalarının fikirləri, təsadüfi hadisələr). Onlar tövsiyə edir ki, insan yalnız öz nəzarətində olanlara diqqət yetirsin, qalanını isə sakitcə qəbul etsin.
Emosiyaların idarə edilməsi: Stoisizm emosiyaların tamamilə yox edilməsini deyil, onların rasional düşüncə ilə idarə olunmasını müdafiə edir. Məsələn, qorxu və ya qəzəb kimi hisslərə qapılmamaq üçün onların səbəblərini anlamaq və sakit qalmaq tövsiyə olunur.
Təbiətlə uyğunluq: Stoiklər inanırdılar ki, kainat rasional bir qayda ilə idarə olunur (loqos) və insan bu təbii qaydalarla harmoniyada yaşamalıdır. Baş verən hər şeyi qəbul etmək və ona uyğunlaşmaq stoisizmin mühüm prinsiplərindən biridir.
Stoizmin əsas ideyaları bunlardır:
Fəzilətə fokuslanma: Stoiklərə görə, xoşbəxtliyin açarı xarici şərtlərdən (zənginlik, şöhrət, sağlamlıq) asılı olmayaraq, fəzilətli bir həyat sürməkdir. Fəzilət dedikdə, müdriklik, ədalət, cəsarət və özünü idarə etmə kimi keyfiyyətlər nəzərdə tutulur.
Nəzarət edilə bilən və edilməyən şeylər: Stoiklər həyatı iki hissəyə ayırır: bizim nəzarətimizdə olanlar (düşüncələrimiz, hərəkətlərimiz, reaksiyalarımız) və olmayanlar (hava, başqalarının fikirləri, təsadüfi hadisələr). Onlar tövsiyə edir ki, insan yalnız öz nəzarətində olanlara diqqət yetirsin, qalanını isə sakitcə qəbul etsin.
Emosiyaların idarə edilməsi: Stoisizm emosiyaların tamamilə yox edilməsini deyil, onların rasional düşüncə ilə idarə olunmasını müdafiə edir. Məsələn, qorxu və ya qəzəb kimi hisslərə qapılmamaq üçün onların səbəblərini anlamaq və sakit qalmaq tövsiyə olunur.
Təbiətlə uyğunluq: Stoiklər inanırdılar ki, kainat rasional bir qayda ilə idarə olunur (loqos) və insan bu təbii qaydalarla harmoniyada yaşamalıdır. Baş verən hər şeyi qəbul etmək və ona uyğunlaşmaq stoisizmin mühüm prinsiplərindən biridir.